Φροντίδα των θηλών

3+1 tips για την περιποίηση των θηλών πριν και μετά το θηλασμό.

Από την αρχή κιόλας της εγκυμοσύνης το στήθος αλλάζει και χρειάζεται και αυτό με τη σειρά του τη δική του περιποίηση.
Οι περισσότερες μητέρες είπαν πως στην αρχή της εγκυμοσύνης, το στήθος τους άρχισε να πρήζεται. Άλλες πάλι ανέφεραν πως ένιωθαν ένα έντονο αίσθημα φαγούρας.

Η ευαισθησία του στήθους είναι ένα από τα πρώτα σημάδια της εγκυμοσύνης.

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, θα παρατηρήσετε πως το στήθος παρουσιάζει πολλές αλλαγές. Από τις πιο χαρακτηριστικές είναι: η αύξηση του μεγέθους του και πρήξιμο, περισσότερη ευαισθησία, σκουραίνει το χρώμα γύρω από τις θηλές και είναι πιθανόν οι φλέβες να είναι πιο ευδιάκριτες.

Το σημαντικό αυτήν την περιόδο είναι να προετοιμάσουμε το στήθος μας για το θηλασμό.

1. Επιλέγουμε ένα σουτιέν, το οποίο θα συγκρατεί το στήθος μας όλη την ημέρα και θα είναι άνετο. Την περίοδο που θηλάζουμε πλένουμε τακτικά το σουτιέν θηλασμού μας. Καλύτερα είναι το πλύσιμο να γίνεται στο χέρι χωρίς απορρυπαντικά που μυρίζουν έντονα.

2. Πλένουμε καθημερινά το στήθος μας και τις θηλές. Ενώ κατά τη διάρκεια του θηλασμού δεν ξεχνάμε να τις διατηρούμε στεγνές και καθαρές.

3. Χρησιμοποιούμε καθημερινά ενυδατική κρέμα για τις ραγάδες και για τις θηλές.  Μια μαλακτική ειδική κρέμα θα διατηρήσει μαλακές τις θηλές μας και θα μας προετοιμάσει για έναν ανώδυνο θηλασμό. Σημαντική, είναι και η κρέμα μετά το θηλασμό. Υπάρχουν κρέμες που αποκαθιστούν τυχόν επιπτώσεις από το θηλασμό και επουλώνουν τους μικροτραυματισμούς.

3+1 Κάνουμε μασάζ και γυμναστικές ασκήσεις που κρατούν το στήθος μας σφριγηλό.

Τα 9+1 συμπτώματα της εγκυμοσύνης

Κόπωση, ναυτία, τάση για λιποθυμία είναι κάποια από τα κλάσσικά συμπτώματα της εγκυμοσύνης.

Πολλές γυναίκες τα βιώνουν έντονα ειδικά κατά τους πρώτους μήνες της κύησης. Τα 9+1 κλασσικά συμπτώματα της εγκυμοσύνης

1. Απουσία εμμήνου ρύσης, αποτελεί μία από τις πρώτες ενδείξεις που ειδοποιούν μια γυναίκα για την ύπαρξη εγκυμοσύνης. Βέβαια, είναι πιθανό μία έγκυος να έχει ελαφρά αιμορραγία ή κηλίδες αίματος τους πρώτους μήνες της εγκυμοσύνης.

2. Έντονη όρεξη για φαγητό- κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μια γυναίκα νιώθει έντονη επιθυμία να γευτεί μια συγκεκριμένη γεύση. Αυτή η επιθυμία εκδηλώνεται συνήθως αιφνιδίως.

3. Αίσθημα κόπωσης και υπνηλία- είναι πιθανό μία έγκυος να νιώθει πιο έντονη κούραση, ίσως και εξάντληση, ενώ αυξάνεται η επιθυμία της να κοιμηθεί.

4. Ναυτία- κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μια γυναίκα μπορεί να νιώθει τάση για εμετό. Μπορεί να έχει επικρατήσει ο όρος πρωινή αδιαθεσία, ωστόσο οι ναυτίες μπορεί να εξακολουθούν να εμφανίζονται καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.

5. Τάση για λιποθυμία- η λιποθυμία και οι ζαλάδες εκδηλώνονται στην αρχή μιας εγκυμοσύνης και οφείλονται στα μειωμένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα.

6. Ελαφρά αιμορραγία- στις αρχές της εγκυμοσύνης μπορεί να παρατηρήσετε αίμα ή να νιώσετε κράμπες στην κοιλιά. Αν και υπάρχει περίπτωση τα συμπτώματα αυτά να είναι ένδειξη αποβολής, μπορεί ωστόσο να μην είναι καθόλου ανησυχητικά. Ο γιατρός σας θα συστήσει τις κατάλληλες εξετάσεις που πρέπει να κάνετε για να διαπιστωθεί η αιτία της αιμορραγίας.

7. Πρήξιμο στο στήθος- λίγες ημέρες μετά τη σύλληψη, το στήθος της εγκύου αρχίζει να πρήζεται και να αποκτά ευαισθησία. Βέβαια, το ίδιο συμβαίνει και πριν από την έμμηνο ρύση, γι’ αυτό και δεν αποτελεί βασικό κριτήριο για την διαπίστωση μιας εγκυμοσύνης.

8. Αυξημένη θερμοκρασία του σώματος- αν η θερμοκρασία του σώματός σου είναι υψηλότερη και μετά την ωορρηξία, τότε μπορεί να είσαι έγκυος.

9. Συχνουρία- λίγες βδομάδες μετά τη σύλληψη, η έγκυος νιώθει έντονη συχνουρία, που την επηρεάζει ακόμη και κατά τη διάρκεια του νυχτερινού ύπνου. Τέλος ένα ακόμα σύμπτωμα εγκυμοσύνης είναι η 9+1 κυκλοθυμική διάθεση όταν στις πρώτες μέρες της εγκυμοσύνης μία γυναίκα νιώθει έντονες μεταπτώσεις στην ψυχολογία της. Αυξάνεται το επίπεδο του στρες, γίνεται πιο ευάλωτη και αλλάζει συνεχώς διάθεση, λόγω των ορμονικών αλλαγών.

Τα περισσότερα συμπτώματα είναι φυσιολογικά. Παρόλα αυτά κρίνεται απαραίτητο να ενημερώνετε άμεσα το γυναικολόγο σας για κάθε τι που συμβαίνει κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης σας.

To δέρμα της εγκύου

Oι αλλάγες που παρουσιάζονται στο δέρμα μας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και η σωστή φροντίδα τους.

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μας υπάρχουν πολλές πιθανότητες να δούμε το δέρμα μας να αλλάζει. Αν και κάθε γυναίκα δεν παρουσίαζει τα ίδια συμπτώματα , ας δούμε τη λίστα με τις πιο συχνές δερματικές παθήσεις τις εγκύου.

Ραγάδες
Οι ραγάδες είναι η πιο γνωστή και σύνηθης δερματική πάθηση της εγκύου. Σύμφωνα με έρευνες το 90% των γυναικών παρουσίαζουν ραγάδες. Οι ράγαδες είναι αποτελέσμα της απότομης αυξομείωσης του βάρους και της κατακράτησης των υγρών. Εμφανίζονται κυρίως στην κοιλιά, το στήθος και τους γλουτούς. Για τις ραγάδες, η καλύτερη θεραπεία είναι η πρόληψη. Επιλέγουμε μια κρέμα που ενυδατώνει την επιδερμίδα μας, μειώνει τη διαδερμική απώλεια νερού, καθώς παράλληλα  αυξάνει την ελαστικότητα και την ανθεκτικότητα του δέρματος.

Μελάγχρωση
Η μελάγχρωση είναι το μαύρισμα του δέρματος σε κάποιες περιοχές του σώματος. Εμφανίζεται κυρίως κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης εξαιτίας της αυξημένης παραγωγής μελανίνης. Το χρώμα αυτής της σκούρας γραμμής διαφέρει από έγκυο σε έγκυο εξαιτίας  του τύπου της επιδερμίδας. Όσο περισσότερο σκουρόχρωμη είναι η επιδερμίδα μιας γυναίκας τόσο πιο έντονο είναι και το σημάδι της μελάγχρωσης.  Αν και δεν υπάρχει κάτι που θα μπορούσε να αποτρέψει την εμφάνιση της, εν τούτοις μπορούμε να αποφύγουμε την έκθεση στον ήλιο γιατί μέσω αυτής η κατάστασή της μελάγχρωσης επιδεινώνεται. Δεν υπάρχει κανένας λόγος ανησυχίας διότι μετά την εγκυμοσύνη μας, η σκούρα αυτή γραμμή θα εξασθενήσει από μόνη της.

Μέλασμα ή αλλιώς η "μάσκα της εγκυμοσύνης"
Το μέλασμα είναι ένα συχνό δερματικό πρόβλημα που δημιουργεί καφέ σημάδια στο πρόσωπο και στο ντεκολτέ. Εξαιτίας της αύξησης των ορμονών κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης αλλά και της μεγάλης συγκέντρωσης μελανίνης, δημιουργούνται οι γνωστές σε όλες μας, πανάδες. Πανάδες, ελιές και σκούρα σημάδια εμφανίζονται πολύ συχνά κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης. Σημαντικό είναι κρατάμε το δέρμα μας ενυδατωμένο με εξειδικευμένα προιόντα φροντίδας. Με την καθημερινή χρήση ειδικής κρέμας δημιουργούμε στο δέρμα μας μια ασπίδα προστασίας. Προσέχουμε δε, όσο το δυνατόν να αποφεύγουμε την πολύωρη έκθεση στον ήλιο.

Κιρσοί
Οι κιρσοί είναι μπλε φλέβες που έχουν διογκωθεί. Εμφανίζονται συνήθως στα πόδια κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Αυτό συμβαίνει γιατί το σώμα στην προσπάθειά του να φέρει ισορροπία τον οργανισμό η ποσότητα αίματος που παραγέται είναι αυξημένη. Οι κιρσοί, όμως, είναι και θέμα κληρονομικότητας.  Ένοχες για τους κιρσούς θεωρούνται, σύμφωνα με τους ειδικούς, η ορθοστασία και το κάθισμα σε σταυροπόδι, πράγματα  που θα πρέπει να αποφεύγουμε. Η γυμναστική και ένα μασαζ με ενυδατική κρέμα θα ανακουφίσει τα πόδια μας από την αίσθηση του κάψιματος και της φαγούρας.

Κνησμός
Όσο η κοιλίτσα μας μεγαλώνει, τόσο το δέρμα μας απλώνει και σφίγγει! Αυτό έχει σαν συνέπεια να νιώσουμε ένα αίσθημα έντονης φαγούρας. Περίπου το 20% των γυναικών νιώθουν φαγούρα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης τους. Αποφεύγουμε να φοράμε ρούχα και υφάσματα που μας προκαλούν φαγούρα και προσέχουμε, έτσι ώστε να κρατάμε το δέρμα μας όσο το δυνατόν ενυδατωμένο με τη χρήση κατάλληλων προιόντων.

Ασφαλής άσκηση στην εγκυμοσύνη

Η τακτική, ήπια άσκηση στην εγκυμοσύνη είναι ευεργετική τόσο για τη μητέρα όσο και το έμβρυο.

Ένα σώμα σε καλή φυσική κατάσταση αποδίδει καλύτερα στον τοκετό. Επιλέξτε τώρα το είδος που σας χαρακτηρίζει και αρχίστε τη γυμναστική!

Περπάτημα 
 -Επιλέγουμε ρούχα από βαμβακερά υφάσματα, ώστε το δέρμα μας να αναπνέει σε όλη τη διάρκεια της άσκησης.
 -Η συχνότητα με την οποία περπατάμε κατά την εγκυμοσύνη μας, εξαρτάται από ατομικούς παράγοντες (ελεύθερος χρόνος, αντοχές κ.α.), ωστόσο ένα πρόγραμμα με 3-4 φορές την εβδομάδα περπάτημα επί μισή ώρα, είναι ιδανικό.
-Το καλοκαίρι ιδανικές ώρες για περπάτημα είναι οι πρωινές 7-10 το πρωί και μετά τις 7 το βράδυ
Μοντέρνος χορός
-Διαλέγουμε την εκδοχή εκείνη του μοντέρνου χορού που ταιριάζει στις ανάγκες και τις δυνατότητες της εγκυμοσύνης. Προτιμάμε την ήπια εκδοχή και αποφεύγουμε τις έντονες φιγούρες.
-Δεν πρέπει να το παρακάνουμε. Με την παραμικρή ενόχληση σταματάμε αμέσως τον χορό.
-Ανά διαστήματα πίνουμε νερό για να μην πάθουμε αφυδάτωση.
-Στην περίοδο της εγκυμοσύνης ποτέ δεν ξεκινάμε απότομα τον χορό. Όπως και κάθε είδους άθληση, χρειάζεται ζέσταμα.

Pilates
-Βοηθάει στην πρόληψη και αποκατάσταση μυοσκελετικών προβλημάτων και τραυματισμών.
-Αναπτύσσει ισχυρό πυρήνα κοιλιακών και δυνατό στήριγμα ραχιαιών.
-Διορθώνει δυσαναλογίες μεταξύ μυϊκών ομάδων διδάσκοντας σωστή στάση σώματος και ανακουφίζοντας από πόνους πλάτης-αυχένα-μέσης.

Ποια σπορ αντενδείκνυνται στην εγκυμοσύνη
Τα σπορ που απαιτούν επίπονη προσπάθεια, "τραντάζουν" το σώμα ή εκθέτουν εσάς και το έμβρυο σε κίνδυνο τραυματισμών πρέπει να αποφεύγονται. Τέτοια είναι για παράδειγμα η ιππασία, η ποδηλασία, το σκι, το τζόκινγκ, η αεροβική γυμναστική, το τένις, το βόλεϊ και το μπάσκετ. Σταματήστε αμέσως τη γυμναστική αν νιώσετε ζαλάδα, λαχάνιασμα, τάση λιποθυμίας, αν έχετε κολπική αιμορραγία, συσπάσεις στη μήτρα ή αν δεν νιώθετε καθόλου το έμβρυο να κινείται, παρ' όλο που, όσο ασκείστε, αυτό είναι συνήθως πολύ ήσυχο. Η γυμναστική στην εγκυμοσύνη πρέπει να γίνεται λίγο κάθε μέρα, παρά εντατικά τη μια μέρα και καθόλου την άλλη. Μπορείτε να εναλλάσσετε τις αγαπημένες σας ασκήσεις μέσα στην εβδομάδα, για να έχετε μεγαλύτερη ποικιλία. Σε κάθε περίπτωση, όμως, να αφουγκράζεστε το σώμα σας και να επιβραδύνετε τους ρυθμούς σας όταν σας το ζητάει.

Τι προσφέρει η γυμναστική στην έγκυο
Η γυμναστική για εγκύους:

-Ενισχύει το καρδιαγγειακό σύστημα και χαρίζει μεγαλύτερη αντοχή
-Δυναμώνει τους μυς και βελτιώνει την ευλυγισία των συνδέσμων και των αρθρώσεων
-Μειώνει τις ενοχλήσεις τις εγκυμοσύνης, όπως είναι οι πόνοι της πλάτης, η δυσκοιλιότητα, οι κράμπες, η αίσθηση της κόπωσης και το πρήξιμο στα πόδια
-Με τη γυμναστική για εγκύους, οι μύες της λεκάνης δυναμώνουν έτσι ώστε να αντέχετε ευκολότερα το βάρος του εμβρύου και ελέγχετε την ανάγκη για ούρηση
-Τονώνεται η αυτοπεποίθησή σας με αποτέλεσμα να έχετε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στο σώμα σας στη διάρκεια του τοκετού
-Οι ορμόνες που απελευθερώνονται την ώρα της γυμναστικής (που είναι ίδιας σύστασης με τη μορφίνη, αλλά φυσικές) προκαλούν ψυχική ανάταση και ευφορία. Μάλιστα, επειδή διαπερνούν τον πλακούντα, προκαλούν ευφορία και στο έμβρυο
-Ο ύπνος σας είναι πιο ήρεμος και πιο βαθύς. Αν δεν γυμναζόσασταν συστηματικά πριν από την εγκυμοσύνη, μπορείτε να ξεκινήσετε με κάποια ήπια δραστηριότητα, αφού πρώτα πάρετε την έγκριση του γιατρού σας ή κάποιου ειδικού.

Αιμορροΐδες

Απλά βήματα για να απαλλαγούμε από τις αιμορροΐδες.

Οι αιμορροΐδες είναι φυσιολογικοί σχηματισμοί που βρίσκονται στον πρωκτό και αποτελούνται από αγγεία. Σε κάποιο βαθμό βοηθούν στη σύγκλιση του πρωκτού και συμβάλουν στην εγκράτεια των κοπράνων.
Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι συχνό το φαινομένο οι αιμορροΐδες  να πρηστούν, εξαιτίας της κινητικότητας του εντέρου. Τα χαρακτηριστικά τους είναι η ελαφρά αιμορραγία και ο πόνος κάθε φορά που πηγαίνουμε στην τουαλέτα. Προκαλούν φαγούρα, πόνο και ερεθισμό.
Συνήθως, οι αιμορροΐδες εμφανίζονται το τελευταίο τρίμηνο της εγκυμοσύνης. Όσο μεγαλώνει το μωρό, υπάρχει η περίπτωση να πιέζονται τα αγγεία του εντέρου, με αποτέλεσμα οι φλέβες να φουσκώσουν και να ερεθιστούν οι αιμορροΐδες.

Πρόληψη:

-Αποφεύγουμε τα βάρη και την ορθοστασία αλλά και την πολύωρη παραμονή σε καθιστή θέση. Αν αυτό δεν μπορεί να γίνει εξαιτίας της φύσεως της δουλειά μας, κάνουμε διάλειμμα ανά τακτά χρονικά διαστήματα, περπατώντας πχ στο  διάδρομο.

-Καταναλώνουμε 8-10 ποτήρια νερό ημερησίως.

-Τρώμε τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες. Το ψωμί, τα φρούτα και τα λαχανικά δεν πρέπει να λείπουν από το διαιτολόγιο μας.

-Δεν παραλείπουμε να κάνουμε τις καθημερινές μας ασκήσεις. Η άσκηση βοηθά στη λειτουργία του εντέρου και θα μας  βοηθήσει να απαλλαγούμε από τη δυσκοιλιότητα.

-Αποφεύγουμε να χρησιμοποιούμε στεγνό χαρτί στην τουαλέτα και επιλέγουμε υγρά χαρτομάντηλα. Στο εμπόριο κυκλοφορούν και καταπραυντικές κρέμες που θα μας ανακουφίσουν από τις αιμορροΐδες.

Το φαρμακείο του μωρού σας

Γυρίζετε σπίτι μαζί με το μωρό! Έχετε μεγάλη χαρά αλλά και αγωνία με την άφιξη του νέου μέλους. Για να μην τρέχετε μέσα στη νύχτα με άγχος προς αναζήτηση διανυκτερεύοντος φαρμακείου, καλο είναι να έχετε στο σπίτι σας όλα τα απαραίτητα για την περιποίηση του μωρού σε ώρα ανάγκης, πριν την άφιξή του. Για να είστε σίγουροι, πάρτε μολύβι και σημειώστε!

• Καθαρό οινόπνευμα 95ο.
• Αποστειρωμένες γάζες. Τις πρώτες ημέρες και μέχρι να πέσει ο ομφαλός καθαρίζετε την περιοχή με αποστειρωμένη γάζα εμποτισμένη με οινόπνευμα. Επίσης, τους πρώτους μήνες το μωρό σας θα έχει και τσιμπλίτσες στα μάτια του. Μπορείτε να τα καθαρίσετε με αποστειρωμένη γάζα εμποτισμένη με φυσιολογικό ορό.
• Αμπούλες φυσιολογικού ορού. Για τη μύτη του όταν έχει κλείσει και δυσκολεύεται να αναπνεύσει και για την απομάκρυνση τσιμπλών από τα μάτια του.
• Ηλεκτρονικό θερμόμετρο. Μπορούμε να θερμομετρήσουμε το μωρό από τον ποπό, τη μασχάλη και το στόμα. Συνήθως πραγματοποιούμε τη θερμομέτρηση του μωρού από τον ποπό. Θεωρείται ο πιο έγκυρος τρόπος και πιο ασφαλής, καθώς η ένδειξη της θερμομέτρησης από τη μασχάλη και το στόμα μπορεί να είναι λίγο χαμηλότερη και υπάρχει κίνδυνος τραυματισμού του μωρού λόγω του ότι δεν έχει υπομονή και έλεγχο των κινήσεών του.
• Θερμόμετρο μπάνιου. Σε πολλούς γονείς είναι οφέλημο από το πρώτο κιόλας μπανάκι. Προσέξτε τη θερμοκρασία του νερού. Να είναι χλιαρό.
• Χάρτινες μάσκες. Για να τις φοράτε σε περίπτωση που νιώθετε ότι έχετε κρυολογήσει. Μπορείτε επίσης να τις δίνετε σε όσους έρχονται να δουν το μωρό τις πρώτες ημέρες. Έτσι, θα είστε πιο σίγουρη για την προστασία του μωρού σας από τα μικρόβια.
• Αντισηπτικό υγρό σαπούνι. Για τα χέρια όλων όσων θα πιάνουν το μωρό το πρώτο 3μηνο.
• Ψαλιδάκι νυχιών, χτενάκι και βουρτσάκι μαλλιών. Το βουρτσάκι προσφέρει ένα απαλό μασάζ στο κεφάλι του μωρού.
• Μπατονέτες ειδικές για βρέφη. Τις χρησιμοποιείτε μόνο εξωτερικά για να μαζέψετε την υγρασία απ τα αυτιά του μετά το μπάνιο.
• Αποστειρωμένο βαμβάκι.

Σωματική άσκηση και εγκυμοσύνη: Τι να προσέξετε

Οι περισσότερες γυναίκες είναι σε θέση και πρέπει να γυμνάζονται κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Ωστόσο, καλό είναι να μιλήσετε πρώτα με το γιατρό που σας παρακολουθεί, ιδιαίτερα εάν έχετε αυξημένη πίεση, σακχαρώδη διαβήτη, αναιμία, αιμορραγία, ή κάποια άλλη πάθηση ή εάν ζυγίζετε περισσότερο ή λιγότερο από το κανονικό.

Ανεξάρτητα εάν γυμναζόσαστε πριν την εγκυμοσύνη, μιλήστε με το γιατρό σας και ζητήστε του να σας προτείνει ένα πρόγραμμα άσκησης που να είναι ασφαλές. Προσπαθήστε να ασκείστε με μια μέτριου επιπέδου γυμναστική (κάτι που θα επιταχύνει την αναπνοή σας χωρίς να σας εξουθενώνει ή να σας ζεσταίνει υπερβολικά) τις περισσότερες εάν όχι όλες τις ημέρες της εβδομάδας.

Η τακτική, μέτριας έντασης άσκηση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης θα βοηθήσει ώστε:

1. Τόσο εσείς όσο και το μωρό να πάρετε το κατάλληλο βάρος. 
2. Να μειωθούν κάποιες δυσκολίες της εγκυμοσύνης, όπως είναι ο πόνος στη μέση, οι κράμπες στα πόδια, η δυσκοιλιότητα, το φούσκωμα και το πρήξιμο. 
3. Να μειωθεί ο κίνδυνος για εμφάνιση σακχαρώδη διαβήτη της κύησης (ένας τύπος διαβήτη που εμφανίζεται για πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης). 
4. Να βελτιωθεί η διάθεση και η ενέργειά σας. 
5. Να είναι καλύτερος ο ύπνος σας. 
6. Να είναι πιο εύκολος και γρήγορος ο τοκετός. 
7. Να αναρρώσετε από τον τοκετό και να επιστρέψετε σε ένα υγιές βάρος γρηγορότερα.

Ταξιδεύοντας με ασφάλεια

Το γεγονός ότι είστε έγκυος δε σημαίνει πως πρέπει να κάθεστε στο σπίτι κουκουλωμένη με μια κουβέρτα. Αν η εγκυμοσύνη σας εξελίσσεται ομαλά και λαμβάνετε στοιχειώδεις προφυλάξεις, μπορείτε και τώρα να εξερευνάτε τον κόσμο, αν το επιθυμείτε.

Αν ταξιδεύετε στο εξωτερικό, θα πρέπει να ξέρετε πως οι υπηρεσίες υγείας που παρέχονται μπορεί να είναι διαφορετικού τύπου ή μπορεί να μην προσφέρονται δωρεάν. Για το λόγο αυτόν θα πρέπει να διαθέτετε κατάλληλη ιδιωτική ασφάλεια που να σας καλύπτει στον συγκεκριμένο προορισμό. Συμβουλευτείτε τον παθολόγο σας για τα εμβόλια ή το είδος της ανοσοποίησης που πιθανόν χρειάζεστε, όπως και για τη φαρμακευτική αγωγή που μπορείτε να λάβετε για συνηθισμένα προβλήματα. Είναι προτιμότερο να μην ταξιδεύετε σε προορισμούς με μεγάλο υψόμετρο - η προσαρμογή στο μειωμένο οξυγόνο μπορεί να αποβεί πολύ επικίνδυνη για εσάς και το παιδί σας, ιδίως κατά το τελευταίο τρίμηνο.

Ποτέ να ταξιδέψετε

Ένα από τα ερωτήματα-κλειδιά που τίθενται είναι πότε μπορείτε να ταξιδέψετε με ασφάλεια. Γενικά είναι ασφαλέστερες οι μετακινήσεις μεταξύ της 18ης και της 24ης εβδομάδας, όταν ο κίνδυνος αποβολής ή πρόωρου τοκετού είναι μικρός. Προφανώς, χρειάζεται να λάβετε υπόψη σας τη δική σας ιδιαίτερη φυσική κατάσταση - αν περιμένετε τρίδυμα, για παράδειγμα, δε συνιστώνται τα ταξίδια ούτε αυτή την περίοδο, γιατί θα έχετε ανάγκη από συχνότερους ιατρικούς ελέγχους.

Να τρωτέ υγιεινά και ασφαλή τρόφιμα

Να προσέχετε τι τρώτε και πίνετε σε υπανάπτυκτες χώρες. Να επιλέγετε εστιατόρια που δείχνουν να τηρούν τους κανόνες υγιεινής και να είστε σίγουρες για το τι τρώτε. Να είστε επιφυλακτικές με τα κρέατα που μπορεί να είναι μισοψημένα. Να ξεφλουδίζετε τα φρούτα προτού τα φάτε. Προτού ταξιδέψετε, να ενημερωθείτε για την ποιότητα του διαθέσιμου πόσιμου νερού στο σημείο του προορισμού σας - αν έχετε αμφιβολίες για το διαθέσιμο νερό του δικτύου, να πίνετε εμφιαλωμένο. Στην περίπτωση αυτή ίσως είναι σκόπιμο να πλένετε ακόμα και τα δόντια σας με το νερό αυτό. Να αποφεύγετε επίσης τα ποτά που περιέχουν πάγο.

Διάρροια των ταξιδιωτών

Είναι σύνηθες το φαινόμενο της διάρροιας κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού. Ενώ, λοιπόν, από μόνο του δεν αποτελεί σημαντικό γεγονός, μπορεί να σας αφυδατώσει και να σας προκαλέσει αδυναμία και λιποθυμικές τάσεις. Σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να επέλθει πρόωρος τοκετός ή να υπάρξει ελάττωση της ροής του αίματος στο σώμα του μωρού.

Να προσέχετε την υγειά σας

Μπορεί να είναι δύσκολο να βρείτε φαρμακείο στον τόπο όπου ταξιδεύετε, επομένως είναι προτιμότερο να προμηθευτείτε εκ των προτέρων τα φάρμακα που μπορεί να σας χρειαστούν, με την προϋπόθεση πως και ο γιατρός σας θεωρεί ασφαλή τη λήψη τους. Φυσικά, αν πάρετε μαζί σας και λίγα φάρμακα παραπάνω δε βλάπτει.

Αν σκοπεύετε να λείψετε για μεγάλο διάστημα, χρειάζεται να βρίσκεστε σε επαφή με ένα γυναικολόγο-μαιευτήρα στην περιοχή του προορισμού σας. Σιγουρευτείτε επίσης πως οι έλεγχοι που οφείλετε να κάνετε -για παράδειγμα, εξέταση του επιπέδου του σακχάρου στο αίμα για ανίχνευση διαβήτη της κύησης ή οι εξετάσεις για τον έλεγχο της ανάπτυξης του εμβρύου- μπορεί να πραγματοποιηθούν στον συγκεκριμένο προγραμματισμένο χρόνο. Αν σκοπεύετε να ταξιδέψετε κατά το τρίτο τρίμηνο, θα πρέπει να μάθετε αν υπάρχουν δυνατότητες παροχής μαιευτικών υπηρεσιών ή μεταφοράς σε τόπο όπου υπάρχουν τέτοιες υπηρεσίες στην περιοχή που θέλετε να επισκεφτείτε.

Ταξίδια σε τροπικές χώρες

Αν σχεδιάζετε να επισκεφτείτε τροπικές χώρες, όπου μερικές ασθένειες παρατηρούνται με μεγάλη συχνότητα, ίσως χρειαστεί να εμβολιαστείτε προτού αναχωρήσετε. Ο γιατρός σας είναι εκείνος που θα σας συμβουλεύσει για τα εμβόλια που θα σας είναι απαραίτητα. Δε συνιστάται στις εγκύους να ταξιδεύουν σε χώρες όπου η ελονοσία είναι ιδιαίτερα συχνή. Και άλλες ασθένειες, όμως, είναι δυνατόν να μεταδοθούν από τα έντομα. Μπορείτε να αποφύγετε δείγματα φορώντας μακριά ρούχα που καλύπτουν όλο το σώμα και κάλτσες. Χρησιμοποιήστε εντομοαπωθητικό αλλά πάντα με σύνεση.

Ταξίδι με το αυτοκίνητο

Δεν ενέχει κινδύνους για την εγκυμοσύνη, εκτός ίσως από το γεγονός ότι πιθανόν να κάθεστε στην ίδια στάση για πολλή ώρα. Στα μακρινά ταξίδια να σταματάτε ανά δίωρο για να ξεπιάνεστε. Να φοράτε ζώνη ασφαλείας. Το αμνιακό υγρό που περιβάλλει το μωρό χρησιμεύει για την απόσβεση των κραδασμών και αποτρέπει όποιο τραύμα από την πίεση της ζώνης ασφαλείας. Όταν τη δέσετε, σιγουρευτείτε πως η ταινία έχει ασφαλιστεί κάτω από την κοιλιά σας και όχι πάνω από αυτήν. Αν δε φοράτε ζώνη, ασφαλώς θέτετε τον εαυτό σας σε μεγαλύτερο κίνδυνο. Οι έρευνες δείχνουν πως η βασική αιτία εμβρυϊκού θανάτου στα τροχαία δυστυχήματα είναι ο θάνατος της μητέρας.

Αεροπορικό ταξίδι

Τα αεροπορικά ταξίδια επιτρέπονται από τις περισσότερες αεροπορικές εταιρείες μέχρι και την 36η εβδομάδα της κύησης. Θα χρειαστείτε, όμως, μια επιστολή από το γιατρό σας όπου να βεβαιώνει πως είναι ασφαλές να ταξιδέψετε.

• Τεντώστε τα πόδια σας
  Να σηκώνεστε συχνά από τη θέση σας και να περπατάτε μέσα στο αεροπλάνο. Η παρατεταμένη παραμονή στην ίδια θέση θα προκαλέσει συσσώρευση του αίματος στα πόδια σας. Το περπάτημα θα βοηθήσει το κυκλοφορικό σας και την αποτροπή θρομβώσεων.
• Να πίνετε συχνά νερό
  Να έχετε μαζί σας ένα μπουκάλι νερό και να πίνετε από αυτό συχνά. Το αεροπορικό ταξίδι μπορεί να σας αφυδατώσει σε απίστευτο βαθμό.
• Να κάθεστε κοντά στο διάδρομο
  Να επιδιώξετε η θέση που θα κλείσετε να βρίσκεται κοντά στο διάδρομο, ώστε να μην ενοχλείτε τον διπλανό σας ταξιδιώτη κάθε φορά που θα θέλετε να πάτε στην τουαλέτα.

Ασφάλεια στην εργασία

Με εξαίρεση κάποια επαγγέλματα που απαιτούν ιδιαίτερη φυσική ικανότητα ή είναι επικίνδυνα και ανθυγιεινά, είναι απολύτως ασφαλές για τις περισσότερες γυναίκες που δεν έχουν επιπλοκές να συνεχίσουν κανονικά την εργασία τους καθ' όλη τη διάρκεια της κύησης.

Πολλές γυναίκες βρίσκουν πως η εργασία τις βοηθά να ξεχνούν μερικά από τα δυσάρεστα συμπτώματα της κύησης. Αν σχεδιάζετε να επιστρέψετε στη δουλειά μετά τη γέννηση του παιδιού, η εξισορρόπηση των απαιτήσεων της δουλειάς με τις φυσικές προκλήσεις της εγκυμοσύνης είναι ο καλύτερος τρόπος για να ασκηθείτε στη διαχείριση της μελλοντικής σας καριέρας.

Προσαρμογή στα νέα δεδομένα

Συζητήστε με τον εργοδότη σας αμέσως μόλις αντιληφθείτε την εγκυμοσύνη σας. Έτσι θα βρείτε μαζί τρόπους που θα κάνουν την καθημερινή ζωή σας πιο εύκολη. Πιθανόν να κανονίσετε ένα πιο ευέλικτο ωράριο εργασίας, που θα σας βοηθήσει να αντεπεξέλθετε στις φάσεις που θα υποφέρετε από κόπωση ή πρωινή αδιαθεσία. Πρέπει επίσης να κανονίσετε άδειες προκειμένου να κάνετε τις απαιτούμενες εξετάσεις. Αν η εργασία σας απαιτεί κάποια ιδιαίτερη φυσική ικανότητα, ο γιατρός σας θα σας συμβουλέψει να προβείτε σε περισσότερο δραστικές αλλαγές στην καθημερινή σας ζωή. Αν το επάγγελμά σας περιλαμβάνει πολύωρη απασχόληση, ορθοστασία ή χρήση επικίνδυνων ουσιών, έχετε το δικαίωμα να ζητήσετε να αλλάξετε θέση εργασίας ή να σας παραχωρηθεί ένας βοηθός.

Περιορίζοντας το στρες

Όταν πιέζεστε για να προλάβετε ημερομηνίες ή να ολοκληρώσετε εμπρόθεσμα τις υποχρεώσεις σας, τα συμπτώματα της εγκυμοσύνης μπορεί να επιδεινωθούν και θα αισθάνεστε κουρασμένες και καταβεβλημένες. Αν και είναι λίγα αυτά που μπορείτε να κάνετε για να μειώσετε το στρες που είναι σύμφυτο με τη δουλειά σας, μπορείτε, ωστόσο, να αλλάξετε τη στάση σας απέναντι στην εργασία σας.

Να έχετε πάντοτε στο μυαλό σας ότι προέχει το μωρό σας και το δικό του καλό. Μπορείτε, για παράδειγμα, να αρνείστε τις υπερωρίες, τα επιπλέον ταξίδια και τις εξόδους στο πλαίσιο της εργασίας.

Να κάνετε πολλά διαλείμματα κατά τη διάρκεια της ημέρας, φροντίζοντας να περπατάτε, αν συνήθως κάθεστε σε ένα γραφείο, ή να καθίσετε τοποθετώντας τα πόδια σας ψηλά, αν είστε πολλές ώρες όρθια.

Αποφασίστε πότε είναι καιρός να σταματήσετε

Αν η εγκυμοσύνη εξελίσσεται χωρίς επιπλοκές, δε συντρέχει ιατρικός λόγος να πάψετε να εργάζεστε έως ότου έρθει η ώρα του τοκετού. Παρότι οι περισσότερες γυναίκες νιώθουν πως είναι πολύ εξαντλημένες για να συνεχίσουν την καθημερινή τους ζωή όπως πριν, το ζήτημα αυτό παραμένει μια πολύ προσωπική υπόθεση. Αν επιθυμείτε να διακόψετε την εργασία σας νωρίτερα απ' ό,τι προγραμματίζατε, συζητήστε το με τον εργοδότη σας. Ίσως μπορείτε να δουλέψετε με μειωμένο ωράριο τις τελευταίες εβδομάδες.

Περιστασιακά μπορεί να ανακύψουν κάποιες επιπλοκές κατά τη διάρκεια της κύησης. Στην περίπτωση αυτή συνιστάται η μείωση του φόρτου εργασίας που έχετε επωμιστεί ή και η διακοπή της εργασίας σας. Αν, για παράδειγμα, παρουσιάσετε υπέρταση, ή αν παρουσιαστούν δυσχέρειες στην ανάπτυξη του παιδιού, ο μαιευτήρας σας θα σας συμβουλέψει να διακόψετε τη δουλειά σας για κάποιο διάστημα.

Αποφεύγοντας τους κινδύνους

Όπως τα επαγγέλματα είναι τόσο διαφορετικά μεταξύ τους έτσι και οι εγκυμοσύνες είναι συχνά εντελώς διαφορετικές και ίσως χρειαστεί να κάνετε ένα είδος έρευνας για να ανακαλύψετε αν υφίσταται πραγματικός κίνδυνος στο χώρο της εργασίας σας. Γι' αυτό, κατά την πρώτη σας επίσκεψη στο γιατρό σας, ενημερώστε τον για το είδος της εργασίας σας.

Οι καθημερινές σας ενασχολήσεις

Σκεφτείτε τι μπορεί να κάνετε κάθε μέρα. Αν, για παράδειγμα, εργάζεστε σε υπολογιστή, η ακατάλληλη στάση του σώματος συμβάλλει στην εμφάνιση του συμπτώματος του πόνου της πλάτης. Η παρατεταμένη χρήση του ποντικιού και του πληκτρολογίου επίσης μπορεί να συνεργήσει στην εμφάνιση του συνδρόμου καρπιαίου σωλήνα.

Και οι δύο αυτοί κίνδυνοι μπορεί να περιοριστούν με την υιοθέτηση ορθής στάσης, τη σωστή τοποθέτηση του εξοπλισμού και με τη χρήση υποστήριξης του καρπού. Αν η εργασία σας περιλαμβάνει μεταφορά φορτίων, σιγουρευτείτε πως γνωρίζετε πώς να μεταφέρετε σωστά ό,τι χρειάζεται και αποφύγετε να σηκώνετε βαριά αντικείμενα. Αν η εργασία σας απαιτεί πολύωρη ορθοστασία, να κάνετε διαλείμματα για να μειώσετε την πιθανότητα εμφάνισης οιδημάτων και κιρσών.

Ο εξοπλισμός που χρησιμοποιείτε

Εάν εργάζεστε σε γραφείο, είναι μάλλον απίθανο να σας βλάψει ο όποιος εξοπλισμός χρησιμοποιείτε. Πολλές γυναίκες ανησυχούν για την ακτινοβολία που εκπέμπει η οθόνη του υπολογιστή. Οι έρευνες πάντως δείχνουν πως η εκπεμπόμενη ακτινοβολία είναι κατά πολύ μικρότερη από τα διεθνώς επιτρεπόμενα όρια ασφαλείας. Δεν έχει βέβαια ακόμα αποδειχτεί η επίδραση των κινητών τηλεφώνων στον εγκέφαλο. Για να είστε λοιπόν ασφαλής, να κάνετε περιορισμένη χρήση του κινητού τηλεφώνου. Σε άλλες επιχειρήσεις οι κίνδυνοι εξαρτώνται από το είδος της εργασίας που εκτελείτε. Λάβετε υπόψη σας με τι χημικές ή βιολογικές ουσίες έρχεστε σε επαφή - όπως φάρμακα, υλικά εργαστηρίου ή απολυμαντικά. Όλα αυτά είναι δυνητικά επιβλαβή για τις εγκύους, γι' αυτό θα πρέπει να πάρετε όλα τα απαραίτητα μέτρα για να αποφύγετε την έκθεσή σας σε αυτά.

Το εργασιακό περιβάλλον

Οι περισσότερες εταιρείες σήμερα ακολουθούν αντικαπνιστική πολιτική στους χώρους εργασίας, επομένως αυτό δύσκολα θα αποτελέσει πρόβλημα. Αν εργάζεστε σε κάποιο μέρος όπου παρατηρούνται υψηλές θερμοκρασίες, μπορείτε να ζητήσετε να αντικατασταθείτε και να αναλάβετε κάποιο άλλο πόστο.

Ασφαλές περιβάλλον στο σπίτι

Εσείς και το μωρό σας ίσως επηρεαστείτε από τη ρύπανση και τα χημικά που περιέχονται στα προϊόντα καθημερινής χρήσης. Θα πρέπει, λοιπόν να φροντίζετε ώστε το περιβάλλον σας στο σπίτι, να είναι υγιεινό και ασφαλές.

Για το σκοπό αυτό θα πρέπει να αναθεωρήσετε τις καθημερινές συνήθειές σας με γνώμονα την επίδραση που πιθανόν να έχουν σε εσάς και στο μωρό σας.

Προϊόντα οικιακού καθαρισμού

Τα προϊόντα οικιακού καθαρισμού δε θα βλάψουν το μωρό, αλλά αποφύγετε να χρησιμοποιείτε όσα είναι ιδιαίτερα τοξικά, όπως τα καθαριστικά των φούρνων. Αν δε μπορείτε να αποφύγετε τη χρήση καθαριστικών με δυνατές αναθυμιάσεις, σιγουρευτείτε τουλάχιστον πως ο χώρος αερίζεται καλά.

Επίσης, οι έγκυοι πρέπει να αποφεύγουν την έκθεσή τους σε μπογιές που μπορεί να περιέχουν μόλυβδο, καθώς και κάποια latex χρώματα που μπορεί να περιέχουν υδράργυρο. Τα περισσότερα υδροδιαλυτά χρώματα επιτρέπονται, αλλά πάντα να ελέγχετε την ετικέτα τους, για να σιγουρευτείτε πως δεν περιέχουν δυνητικά επικίνδυνα συστατικά. Το βάψιμο σαφώς πρέπει να γίνεται πάντα σε καλά αεριζόμενους χώρους.

Εντομοκτόνα

Η περιστασιακή επαφή με εντομοκτόνα δε βλάπτει το μωρό. Ωστόσο, η επαναλαμβανόμενη έκθεση σε χημικά για μεγάλη χρονική περίοδο είναι επιβλαβής. Υψηλά επίπεδα έκθεσης συσχετίζονται με προβλήματα στον τοκετό. Υπάρχουν πολλά προϊόντα στην αγορά, φιλικά προς το περιβάλλον, που δε θα θέσουν σε κίνδυνο το αγέννητο μωρό σας. Αν στο σπίτι σας υπάρχουν ανεπιθύμητα έντομα, αποφύγετε κατά το δυνατόν ψεκασμό  με σπρέι και χρησιμοποιήστε εναλλακτικές λύσεις.

Κατοικίδια ζώα

Πολλές γυναίκες αναρωτιούνται αν τα κατοικίδιά τους αντιπροσωπεύουν κάποιο κίνδυνο για την εγκυμοσύνη τους. Η αλήθεια είναι, όμως, πως δε δημιουργούνται προβλήματα από τα κατοικίδια. Το κατοικίδιο που πιθανόν να προκαλέσει κάποια προβλήματα είναι η γάτα, γιατί πολλές αδέσποτες γάτες είναι φορείς της λοιμώδους ασθένειας που λέγεται τοξοπλάσμωση.

Οι γάτες που δε βγαίνουν ποτέ έξω από το σπίτι δεν εγκυμονούν κινδύνους. Επειδή το τοξόπλασμα ανευρίσκεται στα περιττώματα του ζώου, καλό είναι να μην καθαρίζετε το καλάθι με την άμμο τους. Αν και αυτό δεν είναι δυνατόν, τότε να το κάνετε φορώντας γάντια και να πλένετε τα χέρια σας αμέσως μόλις τελειώνετε.

Τζακούζι, σάουνα και ατμόλουτρα

Οι έρευνες δείχνουν πως οι έγκυοι των οποίων η θερμοκρασία του σώματος υπερβαίνει τους 38,9 για περισσότερα από δέκα λεπτά κατά τη διάρκεια των πρώτων επτά εβδομάδων της εγκυμοσύνης έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να αποβάλουν ή να φέρουν στον κόσμο παιδιά με ελλείμματα του νωτιαίου σωλήνα όπως δισχιδή ράχη. Επομένως, είναι ζωτικής σημασίας η αποφυγή των υψηλών θερμοκρασιών κατά την περίοδο της κύησης. Μετά το πρώτο τρίμηνο, όμως, η περιστασιακή χρήση του τζακούζι, της σάουνας και των ατμόλουτρων για λιγότερο από δέκα λεπτά κρίνεται λογική και ασφαλής.

Μόλυνση

Η ποιότητα του αέρα είναι ένα μεγάλο θέμα για μερικούς εγκύους και ειδικά γι’ αυτές που ζουν στην πόλη, οι οποίες ξαφνικά συνειδητοποιούν πόσο μολυσμένη είναι η ατμόσφαιρα. Δεν υπάρχουν στοιχεία που να καταδεικνύουν πως η ζωή στην πόλη είναι επισφαλής για την ανάπτυξη του μωρού. Αυτό, όμως, που μπορείτε να κάνετε είναι να περιορίσετε το χρόνο που περνάτε σε περιοχές με υψηλά ποσοστά μόλυνσης. Λάβετε επίσης υπόψη σας πως η ποιότητα της σύστασης του αέρα μπορεί να είναι δύο με τρεις φορές χειρότερη στο σπίτι απ’ ότι έξω. Για το λόγο αυτόν, να περιορίσετε στο ελάχιστο τη χρήση των τοξικών καθαριστικών για το σπίτι. Ελέγξτε αν υπάρχουν εστίες υγρασίας ή μούχλας στο σπίτι σας και σιγουρευτείτε πως οι συσκευές θέρμανσης δεν ελκύουν μονοξείδιο του άνθρακα.

Στοματική υγιεινή της εγκύου

Η εγκυμοσύνη είναι μία θαυμάσια περίοδος για κάθε γυναίκα, η οποία συνοδεύεται από πολλές αλλαγές, τόσο σωματικές όσο και ψυχολογικές.

Οι περισσότερες μέλλουσες μητέρες αφοσιώνονται στο παιδί που θα φέρουν στον κόσμο σε λίγο καιρό και παραμελούν τον εαυτό τους και μαζί και τη στοματική τους υγεία. Έχει έρθει η ώρα να κατανοήσετε τη σημασία της δικής σας στοματικής υγείας και να ενημερωθείτε για το τι θα πρέπει να κάνετε για να αποκτήσει το μωρό σας στο μέλλον γερά δόντια.

Πρέπει να επισκέπτομαι τον οδοντίατρο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης;

Είναι προτιμότερο να επισκεφθείτε τον οδοντίατρό σας πριν τον τοκετό, διότι μετά ίσως χρειαστεί να περάσουν και τρεις μήνες μέχρι να μπορέσετε να κλείσετε κάποιο ραντεβού. Βεβαίως, θα πρέπει να ενημερώσετε τον οδοντίατρό σας ότι είστε έγκυος, μια και αυτό μπορεί να αλλάξει το σχέδιο θεραπείας ή τα φάρμακα που θα χρησιμοποιήσει για την περίπτωσή σας.

Ο περιοδικός έλεγχος των δοντιών και των ούλων κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι σημαντικός.

Τί οδοντιατρικά προβλήματα μπορεί να αντιμετωπίσω κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης;

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης παρατηρείται αυξημένη έκκριση πολλών διαφορετικών ορμονών. Η ορμονική αυτή διαταραχή μπορεί να προκαλέσει πόνο, πρήξιμο ή ακόμη και αιμορραγία των ούλων της εγκύου. Πρόκειται για ένα πρόβλημα που συνδυάζεται με την εγκυμοσύνη και σταματά με την ολοκλήρωσή της. Μια τέτοια κατάσταση μπορεί να βελτιωθεί με συστηματικό βούρτσισμα και με χρήση οδοντικού νήματος.

Ανάπτυξη των δοντιών του μωρού στο πρώτο τρίμηνο της κύησης. Τι να προσέχω.

Τα πρώτα δόντια του μωρού, τα νεογιλά, αρχίζουν να αναπτύσσονται στο πρώτο τρίμηνο της κύησης, ενώ τα μόνιμα στο δεύτερο. Γι' αυτό διαταραχές στην υγεία της εγκύου μπορεί να προκαλέσουν βλάβες τόσο στα νεογιλά όσο και στα μόνιμα δόντια του μωρού.

Μερικά φάρμακα (όπως οι τετρακυκλίνες) μπορεί να επηρεάσουν το χρώμα και τη σύσταση των δοντιών.  Γι' αυτό κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης θα πρέπει να είστε πολύ προσεκτικές με τα φάρμακα που παίρνετε και να έχετε πάντοτε τη σύμφωνη γνώμη του γιατρού σας.

Τί θα πρέπει να γνωρίζω για την υγεία μου και τη διατροφή μου κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης;

• Η υγεία, η διατροφή καθώς και οι συνήθειές σας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι πολύ σημαντικές για τη συνολική ανάπτυξη του εμβρύου αλλά και ειδικότερα για την ανάπτυξη των δοντιών του. Φροντίζοντας τον εαυτό σας και τα δόντια σας έχετε αρχίσει ήδη να φροντίζετε την υγεία και τα δόντια του μωρού σας.
• Τα οστά και η διατροφή σας και όχι τα δόντια σας είναι πηγή ασβεστίου για την ανάπτυξη των οστών και των δοντιών του μωρού σας. Ο μύθος που αναφέρει ότι το μωρό κλέβει ασβέστιο από την μητέρα και γι' αυτό "χαλάνε" τα δόντια της, δεν έχει καμία επιστημονική βάση.
• Η διατροφή σας θα πρέπει να περιλαμβάνει κρέας, αυγό, γάλα, γαλακτοκομικά προϊόντα, φρούτα, λαχανικά και αμυλούχες τροφές. Θα πρέπει να μην καταναλώνετε αλκοόλ και βέβαια, να μην καπνίζετε
• Στις εγκύους υπάρχει μία τάση να τρώνε διάφορες λιχουδιές στα μεσοδιαστήματα των γευμάτων. Οι τροφές αυτές περιέχουν συνήθως ζάχαρη σε μεγάλες ποσότητες. Εκεί πρέπει να αναζητηθεί η αιτία που "χαλάει" τα δόντια και όχι στο ασβέστιο που "έκλεψε" το έμβρυο. Θα πρέπει, λοιπόν, να περιορίζετε την κατανάλωση τροφών ανάμεσα στα γεύματα.

Καθημερινή υγιεινή της εγκύου

Η καθημερινή υγιεινή κατά την περίοδο της εγκυμοσύνης γίνεται πιο δύσκολη στο τελευταίο τρίμηνο. Δε μπορείς να δεις ούτε τα πόδια σου από την κοιλίτσα που εκτείνεται μπροστά σου, πόσο μάλλον να καθαρίσεις την ευαίσθητη περιοχή!

Είναι δύσκολο αλλά όχι ακατόρθωτο να κρατήσεις ένα επίπεδο καθημερινής υγιεινής στην εγκυμοσύνη. Εξάλλου η ανάγκη για υγιεινή αυτούς τους μήνες της ζωής σου αυξάνεται.

 Καθημερινό μπάνιο

Η αυξημένη αιματική σας ροή θα σας κάνει να νιώθετε περισσότερη ζέστη απ’ ότι συνήθως και συνεπώς θα ιδρώνετε πιο πολύ και πιο εύκολα. Το καθημερινό μπάνιο ή ντους θα σας βοηθήσει, απλά πρέπει να προσέχετε το νερό να μην είναι ποτέ καυτό.  Το ζεστό μπάνιο και οι χαλαρωτικές επιδράσεις του στους μυς του σώματος  και στο μυαλό είναι ευρέως γνωστές εδώ και αιώνες. Πρέπει να προσέξετε όμως το νερό να μην είναι καυτό. Πώς μπορείτε να το εξετάσετε; Με τον αγκώνα σας ακουμπήστε το νερό πριν μπείτε μέσα όπως θα κάνατε για ένα παιδί. Αυτό το μέρος του δέρματός σας είναι  το πιο ευαίσθητο στη θερμοκρασία από ότι τα πόδια ή τα χέρια σας. Ζεστό είναι όταν μπαίνετε άνετα στην μπανιέρα, δηλαδή μπορείτε να μπείτε κατ' ευθείαν χωρίς να περιμένετε να κρυώσει.

Επίσης πολύ προσοχή χρειάζεται για να μη γλιστρήσετε. Να τρίβετε με ένα γάντι ελαφρά και με κυκλικές κινήσεις όλο το σώμα σας. Ως προϊόντα περιποίησης μπορούν να χρησιμοποιούνται φαρμακευτικά σαπούνια, που είναι ακριβότερα, αλλά καλύτερα αποδεκτά για συχνή χρήση. Προτιμήστε αφρόλουτρα καθαρισμού για ευαίσθητα δέρματα, ενώ θα πρέπει να ξεβγάζεστε καλά, για να μη μένουν υπολείμματα που δημιουργούν κνησμό. Μετά το σκούπισμα βάζετε βαζελίνη ή άλλη lotion – κρέμα σε όλο σας το σώμα. Μπορείτε να προλάβετε την εφίδρωση χρησιμοποιώντας μόνο βαμβακερά εσώρουχα.

Φροντίδα του στήθους

Το στήθος σας χρειάζεται ιδιαίτερη φροντίδα στην εγκυμοσύνη. Αυτό μεγαλώνει αφού προετοιμάζεται για το θηλασμό του μωρού σας που θα φέρεται στον κόσμο. Το δέρμα σας τεντώνεται και μπορεί να αισθάνεστε πως είναι πολύ ξηρό και θα σας φαγουρίζει. Απλώστε ενυδατική κρέμα αλλά αποφύγετε να ενυδατώσετε υπερβολικά τις θηλές σας, μπορεί να προκληθεί τοπικός ερεθισμός.

Αν οι θηλές βγάζουν υγρό (πύαρ) τοποθετείστε μια γαζούλα καθαρή ή ειδικά επιθέματα για να μην λερώσετε. Καθαρίζετε όσο πιο συχνά μπορείτε το στήθος σας από το πύαρ, γιατί δημιουργεί κρούστες όταν ξεραθεί, με αποτέλεσμα να φράσσουν οι πόροι της θηλής. Να φοράτε στηθόδεσμο ανάλογου μεγέθους με το στήθος σας ώστε να μην ξεχειλίζει και να μην πιέζεται.

Φροντίδα των μαλλιών

Ο αυξανόμενος μεταβολισμός σας και η αυξημένη κυκλοφορία πιθανόν συνεπάγεται πως τα μαλλιά σας μεγαλώνουν πιο γρήγορα, ενώ μειώνεται η τριχόπτωση. Αυτή η δυναμική αύξηση σημαίνει πως τα μαλλιά σας θα δείχνουν πιο πυκνά και πιο λαμπερά από ότι συνήθως. Μερικές έγκυοι όμως αποκτούν μαλλιά λιπαρά ή ασυνήθιστα ξηρά ή άτονα. Μην ανησυχήσετε όμως. Όλες οι αλλαγές είναι προσωρινές.

Για την φροντίδα των μαλλιών αυτούς τους μήνες χρησιμοποιείστε σαμπουάν ανάλογο με τον τύπο των μαλλιών σας. Η χρήση ενός conditioner θα βοηθήσει για το μαλάκωμα της τρίχας και για πιο εύκολο βούρτσισμα των μαλλιών σας, προς αποφυγή σπασίματος της τρίχας μιας και αυτήν την περίοδο η τρίχα είναι πιο ευαίσθητη.

Όσον αφορά το θέμα της βαφής των μαλλιών, παρότι κάποιοι γιατροί είναι επιφυλακτικοί όσον αφορά τις βαφές ή τις ανταύγειες στην εγκυμοσύνη, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτές θέτουν σε κίνδυνο το έμβρυο. Καλό θα ήταν όμως να αποφεύγετε τις βαφές το πρώτο τρίμηνο και στη συνέχεια χρησιμοποιήστε προϊόντα φυτικής προέλευσης.

Φροντίδα των δοντιών

Βουρτσίζετε τα δόντια σας τουλάχιστον δύο φορές την ημέρα, κατά προτίμηση μετά από κάθε γεύμα. Χρησιμοποιείτε μια μέτρια βούρτσα και κάνετε μασάζ στα ούλα σας με τις άκρες των δαχτύλων σας. Χρησιμοποιείτε οδοντικό νήμα τρεις φορές την εβδομάδα και να επισκέπτεστε τον οδοντίατρό σας συχνότερα κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Φυσιολογικός τοκετός μετά από καισαρική τομή. Γίνεται;

Ανήκετε μήπως στις γυναίκες οι οποίες έχουν υποβληθεί σε καισαρική τομή και θέλετε να γεννήσετε το επόμενο παιδί σας με φυσιολογικό τοκετό; Εδώ θα βρείτε μερικές απαντήσεις για να προετοιμαστείτε για ένα τέτοιο ενδεχόμενο με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Ο κολπικός τοκετός μετά από καισαρική τομή ενίοτε ονομάζεται και VBAC: Ο φυσιολογικός τοκετός μετά από καισαρική τομή ονομάζεται και VBAC (Vaginal Birth After Cesarean)

Γιατί να δοκιμάσω να γεννήσω με κολπικό τοκετό μετά από καισαρική;

Η απάντηση βρίσκεται στην ερώτηση: Γιατί να μην δοκιμάσετε να γεννήσετε φυσιολογικά μετά από καισαρική τομή;

Αν οι αιτίες οι οποίες υπαγόρευαν τον πρώτο τοκετό σας να γίνει με καισαρική τομή δεν είναι μόνιμες, τότε δεν υπάρχει απόλυτη αντένδειξη να μην δοκιμάσετε. Αν δοκιμάσετε να γεννήσετε με φυσιολογικό τοκετό, έχετε περίπου 70% πιθανότητες να τα καταφέρετε και περίπου 30% πιθανότητες να υποβληθείτε σε καισαρική κατά τη διάρκεια του τοκετού.

Βέβαια, κανείς δεν μπορεί να σάς εγγυηθεί ότι αυτή η προσπάθεια δεν θα καταλήξει σε επείγουσα καισαρική. Αυτό όμως ισχύει για όλους τους τοκετούς. Ορισμένες μελέτες έχουν προσπαθήσει να καθορίσουν μια βαθμολογία, για να προβλέπουν τις πιθανότητες επιτυχίας ενός φυσιολογικού τοκετού μετά από καισαρική, χωρίς όμως τα αποτελέσματα να είναι πολύ χρήσιμα.

Σε ποιον πρέπει να απευθυνθώ για να δοκιμάσω να γεννήσω με κολπικό τοκετό μετά από καισαρική τομή;

Η βασική απάντηση είναι ότι δεν πρέπει να δοκιμάσετε να γεννήσετε φυσιολογικά μετά από καισαρική τομή παρά μόνο αν περιβάλλεστε από μια ομάδα (γιατρός-μαία) την οποία εμπιστεύεστε ότι θα σας δώσει όλες τις πιθανότητες να έχετε ένα φυσιολογικό τοκετό.

Πράγματι, δεν υπάρχει κοινά αποδεκτή οδηγία για όλους τους γυναικολόγους σχετικά με τον τρόπο διαχείρισης ενός κολπικού τοκετού μετά από καισαρική τομή· όλα επαφίενται στην εμπιστοσύνη η οποία υπάρχει ανάμεσα σε εσάς και την ιατρική ομάδα η οποία σας περιβάλλει.

Για παράδειγμα, ορισμένοι γυναικολόγοι αντιμετωπίζουν ένα φυσιολογικό τοκετό ως τοκετό υψηλού κινδύνου και δεν επιτρέπουν την παραμικρή απόκλιση από το πρωτόκολλο, προχωρώντας σε καισαρική αν ο τοκετός παρουσιάζει για παράδειγμα κάποια στασιμότητα. Αντίθετα, ο γυναικολόγος με εμπειρία σε φυσιολογικό τοκετό πλαισιωμένος από ομάδα συνεχούς παρακολούθησης θα μπορούσε να επιλέξει να περιμένει παραπάνω για να δει την εξέλιξη του τοκετού. Αυτό ισχύει εντονότερα σε περίπτωση φυσιολογικού τοκετού μετά καισαρική τομή, όπου η εξέλιξη του τοκετού χρήζει μεγαλύτερης προσοχής αλλά και ψυχραιμίας.

Ο κολπικός τοκετός μετά από καισαρική τομή είναι επικίνδυνος;

Ο γυναικολόγος σας αναμφίβολα θα σάς έχει επιστήσει την προσοχή σχετικά με τους κινδύνους ρήξης της μήτρας. Η ρήξη συμβαίνει όταν η ουλή της μήτρας σας «ανοίξει» τους μήνες που προηγούνται του τέλους της περιόδου κύησης ή κατά τη διάρκεια των ωδινών του τοκετού. Η ουλή σας μπορεί επίσης να παρουσιάσει κάποιου είδους διόγκωση ή ανωμαλία, η οποία ονομάζεται διάνοιξη, αλλά χωρίς να δημιουργεί προβλήματα για εσάς ή το μωρό σας.

Μιλούμε για πλήρη ρήξη μήτρας όταν υπάρχει ρήξη του μυ της μήτρας και της μεμβράνης η οποία τον περιβάλλει. Αυτό μπορεί να έχει σοβαρότατες συνέπειες, τόσο για τη μητέρα όσο και για το μωρό. Ωστόσο ένα τέτοιο ενδεχόμενο παραμένει σπάνιο: μελέτες δείχνουν ότι το ποσοστό ρήξης μήτρας στις μητέρες οι οποίες γεννούν με φυσιολογικό τοκετό μετά από καισαρική τομή είναι 0,2 έως 0,8%.

Οι κίνδυνοι ρήξης μήτρας αυξάνουν αν:

• Η ουλή σας είναι κάθετη. Αυτό συμβαίνει πολύ σπάνια όμως αποτελεί απόλυτη αντένδειξη για φυσιολογικό τοκετό.
• Χορηγηθούν προσταγλανδίνες για να μαλακώσει ο τράχηλος της μήτρας είτε για να προκληθούν ωδίνες τοκετού. Ο κίνδυνος ρήξης είναι συνήθως 8 στα 1000, όμως με τη χορήγηση προσταγλανδινών αυξάνεται σε 24 στα 1000.

Ποιες προφυλάξεις πρέπει να πάρω;

Πριν από τον τοκετό: Η πυελομετρία

Ορισμένοι γυναικολόγοι δε δέχονται τη δοκιμασία του τοκετού παρά μόνο αφού έχουν προβεί σε πυελομετρία, δηλαδή μέτρηση των διαστάσεων της λεκάνης. Σήμερα, η χρησιμότητα αυτής της μέτρησης είναι αμφιλεγόμενη: Έτσι η πυελομετρία δεν είναι απαραίτητη για την εκτίμηση των πιθανοτήτων φυσιολογικού τοκετού. Σημειώνεται ότι ακόμα και μετά από καισαρική τομή λόγω κεφαλο-πυελικής δυσαναλογίας, 2 στις 3 γυναίκες καταφέρνουν να γεννήσουν φυσιολογικά.

Πριν από τον τοκετό: Η υπερηχογραφική μέτρηση του πάχους της ουλής

Καμιά εξέταση δεν επιτρέπει σήμερα να εκτιμηθεί η ανθεκτικότητα της ουλής της μήτρας μετά από καισαρική. Υπάρχουν βέβαια κάποιες μετρήσεις που θα μπορούσαν να μας καθοδηγήσουν σχετικά με την αντοχή της ουλής στη μήτρα, χωρίς όμως αυτό να αποτελεί ένδειξη ή αντένδειξη για φυσιολογικό τοκετό μετά από καισαρική τομή.

Κατά τη διάρκεια του τοκετού: Η παρακολούθηση

Ο φυσιολογικός τοκετός μετά από καισαρική τομή παρακολουθείται στενά λόγω του κινδύνου ρήξης μήτρας. Αυτή η επιπλοκή εκδηλώνεται με διάφορες ανωμαλίες κατά τη διάρκεια των ωδινών του τοκετού: Μεταβολή του καρδιακού ρυθμού, αιμορραγία, εμφάνιση δυνατών πόνων στην κάτω κοιλιά και συσπάσεις λιγότερο ευρείες - περισσότερο ακανόνιστες, πρέπει επίσης να επιστήσουν την προσοχή.

Ο κίνδυνος ρήξης της μήτρας ενδέχεται να οδηγήσει τον γυναικολόγο στη λήψη υπερβολικών προφυλάξεων. Πρέπει να βρίσκεται η χρυσή τομή ανάμεσα στην επιθυμία για ασφαλή τοκετό και τις ιατρικές αποφάσεις.

Μετά τον τοκετό: Ο έλεγχος της μήτρας

Μετά τον τοκετό, ορισμένοι γυναικολόγοι θέλουν να προβούν σε έλεγχο της μήτρας για να εξακριβώσουν την κατάσταση της ουλής της μήτρας. Αυτός ο έλεγχος συνίσταται στην εισαγωγή του χεριού εντός της μήτρας σας (από τον κόλπο) για να ελέγξει την ακεραιότητα της ουλής.

Στην πραγματικότητα, η χρησιμότητα αυτής της κίνησης είναι αμφισβητήσιμη (δηλαδή, αν η ουλή είναι ακέραιη και δεν υπάρχει αιμορραγία). Πράγματι, αυτή η κίνηση θα επέτρεπε να ανιχνευτεί τυχόν διάνοιξη της ουλής της μήτρας, χωρίς εμφανή συμπτώματα αιμορραγίας, κάτι όμως για το οποίο δε χρειάζεται ιατρική παρέμβαση, διότι θα επουλωθεί από μόνη της, γνωρίζοντας εξάλλου ότι ένας τέτοιος χειρισμός ενδέχεται να συνεπάγεται κινδύνους μόλυνσης. Επιπλέον, ο έλεγχος αυτός είναι πολύ δυσάρεστος για τη μητέρα. Συνεπώς, κατά τον τοκετό, δεν είναι χρήσιμο να διενεργηθεί συστηματικός έλεγχος της μήτρας μόνο επειδή υπάρχει προγενέστερη ουλή στη μήτρα.

Αντιθέτως, σε περίπτωση αιμορραγίας, αυτή η κίνηση καθίσταται επιβεβλημένη γιατί θα επιτρέψει να εκτιμηθεί αν πρέπει να γίνει επέμβαση για τη συρραφή της μήτρας.

Είναι δυνατή η πρόκληση τοκετού με οκυτοκίνη;

Η πρόκληση τοκετού σε ουλώδη μήτρα (μετά από καισαρική τομή ή αφαίρεση ινομυώματος) με χρήση προσταγλανδινών ή με οκυτοκίνη αυξάνει τον κίνδυνο ρήξης της μήτρας. Ως εκ τούτου η πρόκληση τοκετού με χρήση οκυτοκίνης, για την οποία δεν υπάρχει ρητή σύσταση μη χρήσης της σε αντίθεση με τις προσταγλανδίνες, είναι δυνατή αλλά με εντατική παρακολούθηση.

Άρα είναι σημαντικό να ενημερώνεστε:

• Μέχρι ποιο χρονικό σημείο θα σάς αφήσουν να φθάσετε σε σχέση την Προβλεπόμενη Ημερομηνία Τοκετού (ΠΗΤ).
• Τι γίνεται αν το χρονικό όριο αυτό συμπληρωθεί: Προσπάθεια πρόκλησης τοκετού ή καισαρική τομή.

Πού πρέπει να δοκιμάσω να γεννήσω με φυσιολογικό τοκετό μετά από καισαρική τομή;

Καλό θα είναι να γίνει σε ένα τριτοβάθμιο-μεγάλο μαιευτήριο που μπορεί να καλύψει μια ενδεχόμενη επιπλοκή.

Αξίζει καλύτερα να κάνω ή να αποφύγω την επισκληρίδια αναισθησία;

Υπάρχουν πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα.

Τα μειονεκτήματα είναι όλα τα κλασικά μειονεκτήματα της επισκληρίδιας αναισθησίας: Απώλεια κινητικότητας, κίνδυνος επιβράδυνσης ωδινών τοκετού, αυξημένος κίνδυνος χρήσης εμβρυουλκού. Είναι επίσης γεγονός ότι η επισκληρίδιος αναισθησία συχνά απαιτεί την έγχυση οκυτοκίνης για να ξαναρχίσουν οι ωδίνες, κάτι που αυξάνει κάπως τον κίνδυνο επιπλοκών. Επιπλέον, υπό επισκληρίδια αναισθησία, δε θα αισθανθείτε τον πόνο ο οποίος συνδέεται με την περίοδο προ-ρήξης της μήτρας.

Τα πλεονεκτήματα, βεβαίως, είναι η ανακούφιση από τον πόνο, αλλά κυρίως, αν χρειαστεί να υποβληθείτε σε επείγουσα καισαρική κατά τη διάρκεια του τοκετού, αυτή θα γίνει με επισκληρίδια αναισθησία. Μειώνετε έτσι τον κίνδυνο να υποβληθείτε σε καισαρική τομή υπό γενική αναισθησία.

Σε εσάς εναπόκειται να σταθμίσετε τα υπέρ και τα κατά, χωρίς να είστε δογματική, και έχοντας πάντοτε την ελευθερία να αλλάξετε γνώμη ακόμα και την τελευταία στιγμή.

Φυσιολογικός τοκετός μετά από καισαρική τομή: Οι 4 παράγοντες επιτυχίας

• Είχατε υποβληθεί σε καισαρική μόνο μια φορά.

Μπορείτε κάλλιστα να εξετάσετε το ενδεχόμενο να γεννήσετε με φυσιολογικό τοκετό.

• Ο τοκετός ξεκίνησε αυτόματα.

Σε αυτή την περίπτωση, ο κίνδυνος ρήξης μήτρας είναι 0,5 % ενώ διπλασιάζεται αν ο τοκετός προκληθεί. Αλλά και σε αυτήν ακόμα την περίπτωση δεν υπάρχει λόγος πανικού, όλα εξαρτώνται από το σκεύασμα που έχει χρησιμοποιηθεί. Οι προσταγλανδίνες, όπως και η μισοπροστόλη συνδέονται με σημαντική αύξηση κινδύνου ρήξης μήτρας. Αντίθετα, η προσεκτική χρήση οκυτοκίνης είναι δυνατή.

• Η πρώτη καισαρική τομή έγινε πριν από ένα και πλέον έτος.

Πρέπει να αφήνουμε τον χρόνο στη μήτρα να επουλωθεί καλά. Το ιδανικό είναι η επόμενη εγκυμοσύνη να ξεκινήσει τουλάχιστον ένα έτος μετά από την τελευταία γέννα.

• Έχετε ήδη γεννήσει με φυσιολογικό τοκετό.

Για παράδειγμα, το πρώτο σας μωρό γεννήθηκε με φυσιολογικό τοκετό και το δεύτερο με καισαρική τομή.

Πώς να προετοιμαστείτε για κολπικό τοκετό μετά από καισαρική τομή;

Καταρχάς πρέπει να ανακτήσετε την αυτοπεποίθησή σας.

Για παράδειγμα, αν ο πρώτος τοκετός σας κατέληξε σε «καισαρική λόγω κεφαλο-πυελικής δυσαναλογίας», αναμφίβολα θα αναρωτιέστε αν ένα δεύτερο μωρό θα μπορούσε να περάσει από εκεί όπου το πρώτο απέτυχε. Μπορείτε να ενημερωθείτε σχετικά με αυτό και να ανακαλύψετε ότι αυτή η «κεφαλο-πυελική δυσαναλογία» ίσως να οφειλόταν και σε άλλους μη επαναλαμβανόμενους παράγοντες, όπως η σωρευμένη επίδραση της επισκληρίδιου αναισθησίας, της ύπτιας θέσης σας και του ίδιου του άγχους σας. Έτσι, θα βγάλετε τα δικά σας συμπεράσματα σχετικά με αυτό που επιθυμείτε για τον επόμενο τοκετό σας.

Μη διστάζετε να βοηθηθείτε με κάθε δυνατό τρόπο: Επικοινωνήστε με φυσίατρο ή φυσικοθεραπευτή, ο οποίος θα μπορέσει να δουλέψει πάνω στις αρθρώσεις της πυέλου σας και φροντίστε να συνοδεύεστε από άτομο το οποίο θα σας ενθαρρύνει και θα σας καθησυχάζει για την ικανότητά σας να γεννήσετε με φυσιολογικό τοκετό.

Μη διστάζετε να ανακτήσετε την πρωτοβουλία και να ξανακάνετε τον τοκετό σας δική σας υπόθεση. Σκεφτείτε τι επιθυμείτε, τι δεν επιθυμείτε και συζητήστε τα με τον γυναικολόγο. Όσο περισσότερο αισθάνεστε άνετα, γαλήνια κατά τη διάρκεια του τοκετού σας, τόσο οι πιθανότητές σας για ομαλή εξέλιξη θα είναι περισσότερες.